Ekonomi

Akaryakıt fiyatları artmaya devam edecek mi?

Türkiye’de motorin fiyatlarına (motorin fiyatı) bugünden itibaren 2,56 TL artış oldu. Son artışla birlikte mazotun litresi İstanbul’da 44 lirayı, Ankara’da ise 45 lirayı aştı.

Benzin fiyatlarında herhangi bir artış olmazken, motorin fiyatlarındaki artışın ardından akaryakıt ile motorin fiyatları arasındaki fark 5 TL’yi aştı.

Yılbaşında Özel Tüketim Vergisi’ndeki artışla artan akaryakıt fiyatları, Brent petrol ve döviz kurlarındaki dalgalanmalarla birlikte değişmeye devam ediyor. Ocak ayının başında akaryakıtın litresinde ortalama 2,30 lira, motorinin litresinde ise 2,17 liralık artış yaşandı. Ocak ayının sonunda motorin fiyatlarına bir zam daha yapıldı.

Motorin fiyatlarında yapılan son artışın ardından fiyatlar yılbaşından bu yana yüzde 18,5 oranında arttı. Mayıs ayındaki seçimlerden bu yana motorin fiyatları yaklaşık yüzde 130 oranında arttı.

Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, üretim ve nakliye maliyetlerini artırarak gelecekte fiyat artışlarının habercisi oluyor. Peki akaryakıt fiyatlarındaki artış devam edecek mi? Vatandaşları neler bekliyor?

Akaryakıt fiyatları nasıl hesaplanıyor?

Petrol Piyasası Kanunu’na göre petrol alım satımında fiyatlar, en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre belirlenmektedir. Buna göre günlük CIF Akdeniz ürün fiyatları ve Akdeniz-İtalya piyasasında yayınlanan günlük dolar kuru takip edilmektedir. Beş günlük ortalamanın yüzde 3’ü aşması durumunda artış veya azalış vergiler hariç rafineri çıkış fiyatlarına yansıtılıyor.

Benzin ve motorin fiyatları hesaplanırken gümrüksüz rafineri fiyatına ÖTV ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) payının eklenmesiyle KDV hariç rafineri satış fiyatı hesaplanır.

Dünyada petrol fiyatları ne durumda?

Petrol fiyatları, Kızıldeniz’de devam eden gerilimin küresel petrol arzını sekteye uğratabileceği endişeleri nedeniyle geçen hafta yaklaşık yüzde 5 oranında yükseldi. İran Dışişleri Bakanı Hossein Buyruk Abdullahian’ın İsrail ile Hamas arasındaki savaşın diplomatik bir çözüme yaklaştığının sinyalini vermesinin ardından fiyatlar Pazartesi günü hafif bir düşüşle yatay seyretti. Brent petrolü 82 dolardan, ABD ham petrolü ise 77 dolardan işlem görüyor.


Husilerin tankerlere saldırmasıyla başlayan Kızıldeniz’deki gerginlik, küresel piyasalarda petrol fiyatlarını da etkiliyor. Petrol tankeri Marlin Luanda Husiler tarafından saldırıya uğradıFotoğraf: Hindistan Donanması/AP/dpa/picture Alliance

DW Türkçe’ye konuşan enerji uzmanı Ali Arif Aktürk, hem Süveyş Kanalı’ndaki sorunların hem de dolardaki yükselişin petrol fiyatlarını etkilediğine dikkat çekiyor.

Ucuz Rus petrolü neden fiyatlara yansımıyor?

Öte yandan Aktürk, Türkiye’deki hem rafineri lisansı hem de dağıtım lisansı sahiplerinin son dönemde Rusya’ya uygulanan yaptırımlar nedeniyle ucuzlayan Rus petrolünü satın aldıklarına dikkat çekiyor. Peki buna rağmen fiyatlar neden düşmüyor?

Türkiye’deki lisans sahipleri gibi Yunanistan ve Hindistan’ın da ucuz Rus petrolünden yararlandığını belirten Aktürk, “Ucuza alıyorlar ama satarken dünya fiyatlarına satıyorlar.”

Aktürk’ün verdiği bilgiye göre bu durum Petrol Piyasası Kanunu’nun 10. maddesine dayanıyor. Söz konusu unsurun lisans sahiplerine uluslararası fiyattan petrol satma yetkisi verdiğini belirten Aktürk, “Yani İtalya’da CIF endeksinde belirlenen fiyattan satılıyor. Ancak satın alma maliyetleri uluslararası piyasalardan gelmiyor. Rus petrolünü ve ürünlerini daha ucuza alıyorlar.”

Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının enflasyonun en önemli kalemlerinden biri olduğunu vurgulayan Aktürk, bu durumun EPDK gibi düzenleyici kurumlar tarafından en azından geçici olarak düzenlenmesinin faydalı olacağı görüşünde. Petrol Piyasası Kanunu’nun 10’uncu maddesinin askıya alınabileceğine işaret eden Aktürk, “Ya da EPDK yeniden yetkiye sahip. Maliyetlerdeki bu düşüşün pompaya yansıması gerekiyor. Çünkü enflasyon had safhada. Akaryakıtta yapılacak herhangi bir artış da buna bağlı olacak. navlun maliyetleri.” “Enflasyonu da ciddi şekilde etkiliyor” diyor.

DW Türkçe’ye konuşan TMMOB Makine Mühendisleri Odası Enerji Çalışma Grubu Başkanı Oğuz Türkyılmaz, Rusya’nın petrolünü çoğunlukla Brent fiyatlarının yaklaşık yüzde 10-15 altında sattığını söylüyor. Türkiye’ye özel uygulanan fiyatın resmi olarak açıklanmadığının altını çizen Türkyılmaz, Türkiye’nin petrol ithalatındaki rakamsal düşüşün Rus petrolünün piyasaya yön verdiğini gösterdiğini sözlerine ekledi.

Vergi oranları akaryakıtı nasıl etkiliyor?

Bu yıl otomatik Özel Tüketim Vergisi artışı nedeniyle akaryakıt fiyatlarına ilk kez zam yapıldı.

Ocak ayı başında 2023 enflasyonu belirlendikten sonra akaryakıtta ÖTV oranı yüzde 25,6 oranında artırılmıştı. Buna göre ÖTV fiyatları 95 oktanlı akaryakıtta 7,52 TL’den 9,45 TL’ye, motorinde 7,05 TL’den 8,86 TL’ye yükseldi. 98 oktanlı akaryakıtın ÖTV fiyatı litresi 7,88 liradan 9,91 liraya çıktı.

Temmuz 2023’te akaryakıttaki KDV oranı yüzde 18’den yüzde 20’ye çıkarıldı.

Pompaya hem ÖTV hem de KDV artışları artış olarak yansıdı.

Oğuz Türkyılmaz, artan fiyatların aynı zamanda yüksek vergi oranlarıyla da bağlantılı olduğu görüşünde. Türkyılmaz, “Her akaryakıt istasyonu vergi dairesi gibi çalışıyor. Açıkçası hem ÖTV hem de KDV çok yüksek.”

Fiyatlar daha da artacak mı?

Ortadoğu’daki gerilim petrol fiyatlarının seyrini belirlerken, Yemen’deki Tahran destekli Husiler, Kızıldeniz’de gemileri taciz etmeye ve nakliyeyi aksatmaya devam ediyor.

Aktürk’e göre petrol piyasasındaki en büyük endişe gerilimin Hürmüz Boğazı’na sıçraması. Buradan geçen petrol kaynaklarının dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sini oluşturduğunun altını çizen Aktürk, “Böyle bir durum meydana gelirse hem Brent petrolünün hem de diğer petrol ürünlerinin fiyatları çılgına döner.”

Ancak Husilerin saldırılarının azalması ve Süveyş’in eski rejimine dönmesi durumunda petrol fiyatlarındaki artışın duracağını ifade eden Aktürk, 5 Kasım’da yapılacak ABD seçimlerinin de gerçekleşebileceği görüşünde. fiyatlar üzerinde etkili olacaktır.

Aktürk, “Akaryakıt fiyatları Amerikalı seçmeni de etkiliyor. Amerika, uluslararası fiyatları kontrol etmek için mutlaka stratejik petrol rezervlerini kullanıyor. Ancak Süveyş’teki gerilimin yerini sakinliğe bırakıp bırakmaması fiyatların en önemli belirleyicisi olacak.”

Türkiye’nin petrol ithalatında Rusya faktörü nedeniyle radikal bir artış beklemeyen Oğuz Türkyılmaz, Rusya’dan alınan doğalgazın Türkiye için sorun olmayacağı görüşünde. Türkyılmaz ise bu yıl elektrik ve doğalgaz fiyatlarında artış bekliyor.

haber-aladag.com.tr

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu